Cùng một cách quản lý, có đội ngũ làm việc hăng say và chủ động, nhưng cũng có đội ngũ trở nên thụ động, mất động lực hoặc liên tục xảy ra mâu thuẫn. Đặc biệt, nhiều người vừa được bổ nhiệm làm trưởng phòng thường gặp khó khăn khi nhận ra rằng cách làm từng giúp họ thành công với tư cách nhân viên chưa chắc phù hợp để dẫn dắt cả một tập thể.
Một trong những nguyên nhân có thể nằm ở phong cách lãnh đạo chưa phù hợp với năng lực nhân viên, mục tiêu công việc hoặc hoàn cảnh thực tế.
Vậy phong cách lãnh đạo là gì? Có những phong cách lãnh đạo nào phổ biến? Khi nào nên quyết đoán, khi nào nên lắng nghe và khi nào nên trao quyền cho nhân viên? Bài viết dưới đây giúp nhà quản lý hiểu rõ từng phong cách và lựa chọn cách dẫn dắt phù hợp hơn.
TÓM TẮT DÀNH CHO NHÀ QUẢN TRỊ
- Phong cách lãnh đạo là cách người lãnh đạo ra quyết định, giao việc, giao tiếp và tạo ảnh hưởng để đội ngũ hướng tới mục tiêu chung.
- Sáu phong cách phổ biến gồm: độc đoán, dân chủ, tự do, chuyển đổi, phục vụ và huấn luyện.
- Mỗi phong cách có ưu điểm, hạn chế và phạm vi áp dụng riêng. Không có một phong cách tối ưu cho mọi nhân viên và mọi tình huống.
- Người lãnh đạo hiệu quả cần điều chỉnh cách dẫn dắt theo năng lực, mức độ tự chủ của nhân viên, tính chất công việc và yêu cầu của doanh nghiệp.
- Muốn lựa chọn phong cách phù hợp, nhà quản lý cần kết hợp sự thấu hiểu con người với thông tin rõ ràng về công việc, tiến độ và kết quả.
1. Phong cách lãnh đạo là gì?
Phong cách lãnh đạo là cách thức một người lãnh đạo ra quyết định, phân công công việc, giao tiếp, tạo động lực và gây ảnh hưởng đến đội ngũ nhằm đạt được mục tiêu chung.
Phong cách lãnh đạo không chỉ thể hiện qua những quyết định lớn mà còn xuất hiện trong các hoạt động quản lý hằng ngày:
- Ai là người đưa ra quyết định cuối cùng?
- Nhân viên có cơ hội đóng góp ý kiến trước khi quyết định được đưa ra không?
- Người quản lý kiểm tra sát từng bước hay giao mục tiêu để nhân viên tự thực hiện?
- Khi nhân viên mắc lỗi, người quản lý tập trung tìm nguyên nhân, hướng dẫn sửa sai hay yêu cầu chịu trách nhiệm?
- Người lãnh đạo ưu tiên kết quả trước mắt hay dành thời gian phát triển năng lực của đội ngũ?
Cách trả lời những câu hỏi này tạo nên dấu ấn lãnh đạo của mỗi người.
Trong bốn chức năng cơ bản của quản trị doanh nghiệp, lãnh đạo là chức năng giúp định hướng, tạo động lực và phối hợp con người để biến kế hoạch thành kết quả thực tế. Vì vậy, lựa chọn phong cách lãnh đạo phù hợp có thể ảnh hưởng đáng kể đến hiệu suất, sự gắn kết và khả năng phát triển của đội ngũ.
Điều quan trọng cần phân biệt là phong cách lãnh đạo không đồng nghĩa với tính cách cá nhân. Một người có tính cách điềm tĩnh vẫn có thể quyết đoán khi xảy ra khủng hoảng. Ngược lại, người có cá tính mạnh vẫn có thể lãnh đạo theo hướng dân chủ bằng cách chủ động lắng nghe và trao quyền cho nhân viên.
2. Sáu phong cách lãnh đạo phổ biến
2.1. Lãnh đạo độc đoán: Quyết định nhanh, chỉ đạo rõ ràng
Lãnh đạo độc đoán là phong cách trong đó người quản lý chủ động đưa ra quyết định, xác định cách thực hiện và yêu cầu nhân viên tuân thủ chỉ đạo. Quyền quyết định tập trung chủ yếu ở người lãnh đạo, trong khi mức độ tham gia của nhân viên tương đối hạn chế.
Khi nào nên áp dụng?
- Khi xảy ra khủng hoảng hoặc sự cố cần phản ứng nhanh.
- Khi công việc có yêu cầu an toàn, quy trình hoặc thời hạn nghiêm ngặt.
- Khi nhân viên mới chưa nắm rõ nhiệm vụ và cần hướng dẫn cụ thể.
- Khi cần thống nhất hành động trong thời gian ngắn.
Ví dụ, khi hệ thống vận hành gặp sự cố nghiêm trọng, trưởng bộ phận có thể phân công ngay người xử lý kỹ thuật, người thông báo cho khách hàng và người phối hợp với các phòng ban liên quan. Trong tình huống này, chỉ đạo rõ ràng giúp giảm thời gian tranh luận và hạn chế sai sót.
Ưu điểm: Ra quyết định nhanh, phân định trách nhiệm rõ ràng, dễ duy trì kỷ luật trong những tình huống cần kiểm soát chặt chẽ.
Hạn chế: Nếu sử dụng thường xuyên, phong cách này có thể khiến nhân viên ngại đóng góp ý kiến, phụ thuộc vào cấp trên và giảm khả năng chủ động. Nhân sự giàu kinh nghiệm cũng có thể cảm thấy năng lực của mình không được tôn trọng.
Lưu ý cho nhà quản lý: Quyết đoán không có nghĩa là áp đặt trong mọi hoàn cảnh. Sau khi tình huống khẩn cấp kết thúc, người lãnh đạo nên giải thích quyết định, lắng nghe phản hồi và trao lại quyền chủ động phù hợp cho đội ngũ.
2.2. Lãnh đạo dân chủ: Lắng nghe trước khi quyết định
Lãnh đạo dân chủ là phong cách khuyến khích nhân viên tham gia thảo luận, đóng góp ý kiến và đề xuất giải pháp. Người lãnh đạo vẫn chịu trách nhiệm về quyết định cuối cùng, nhưng quá trình ra quyết định có sự tham gia của đội ngũ.
Khi nào nên áp dụng?
- Khi giải quyết vấn đề cần kiến thức từ nhiều bộ phận.
- Khi xây dựng kế hoạch hoặc cải tiến quy trình.
- Khi cần tăng mức độ đồng thuận và cam kết thực hiện.
- Khi nhân viên có kinh nghiệm và đủ khả năng đưa ra phương án.
Ví dụ, trước khi thay đổi quy trình chăm sóc khách hàng, trưởng phòng có thể lấy ý kiến từ đội ngũ kinh doanh, chăm sóc khách hàng và vận hành. Những người trực tiếp làm việc với khách hàng thường hiểu rõ các vướng mắc thực tế, từ đó giúp phương án mới khả thi hơn.
Ưu điểm: Tận dụng được kiến thức của nhiều người, khuyến khích sáng kiến, tăng sự gắn kết và giúp nhân viên hiểu rõ lý do đằng sau quyết định.
Hạn chế: Quá trình trao đổi có thể kéo dài. Nếu người lãnh đạo không kiểm soát tốt phạm vi thảo luận hoặc không xác định thời điểm chốt phương án, đội ngũ dễ rơi vào tình trạng họp nhiều nhưng hành động chậm.
Lưu ý cho nhà quản lý: Dân chủ không có nghĩa là mọi quyết định đều phải được tất cả thành viên đồng ý. Hãy xác định rõ vấn đề nào cần tham vấn, ai có quyền quyết định và thời hạn đưa ra kết luận.
2.3. Lãnh đạo tự do: Trao quyền để nhân viên tự chủ
Lãnh đạo tự do là phong cách trong đó người quản lý xác định mục tiêu và phạm vi trách nhiệm, sau đó trao cho nhân viên quyền chủ động lựa chọn cách thực hiện. Người lãnh đạo can thiệp ít hơn vào quá trình làm việc và hỗ trợ khi cần thiết.
Khi nào nên áp dụng?
- Khi đội ngũ có chuyên môn cao và kinh nghiệm vững vàng.
- Khi nhân viên có khả năng tự lập kế hoạch và chịu trách nhiệm.
- Khi công việc đòi hỏi sáng tạo, thử nghiệm hoặc tìm kiếm giải pháp mới.
- Khi kết quả có thể được đánh giá bằng mục tiêu và tiêu chí rõ ràng.
Ví dụ, trưởng phòng marketing giao mục tiêu tăng lượng khách hàng tiềm năng trong một quý cho nhóm chuyên môn. Nhóm được chủ động lựa chọn kênh truyền thông, thử nghiệm nội dung và phân bổ nguồn lực trong ngân sách đã thống nhất.
Ưu điểm: Phát huy năng lực cá nhân, tăng tính chủ động, giảm sự phụ thuộc vào cấp trên và tạo không gian cho sáng tạo.
Hạn chế: Nếu mục tiêu, quyền hạn và trách nhiệm không rõ ràng, nhân viên có thể hiểu khác nhau về ưu tiên công việc. Với đội ngũ chưa đủ kinh nghiệm, việc thiếu hướng dẫn còn có thể dẫn đến chậm tiến độ hoặc kết quả không đồng đều.
Lưu ý cho nhà quản lý: Trao quyền không đồng nghĩa với buông lỏng quản lý. Cần thống nhất mục tiêu, nguồn lực, giới hạn ra quyết định và các mốc kiểm tra kết quả.
Ba phong cách độc đoán, dân chủ và tự do thường được nhắc đến trong nghiên cứu của Kurt Lewin, Ronald Lippitt và Ralph White công bố năm 1939. Đây là nhóm khái niệm nền tảng giúp phân biệt cách người lãnh đạo phân bổ quyền quyết định và mức độ tham gia của đội ngũ.
2.4. Lãnh đạo chuyển đổi: Truyền cảm hứng và thúc đẩy thay đổi
Lãnh đạo chuyển đổi tập trung vào việc xây dựng tầm nhìn, truyền cảm hứng và khuyến khích nhân viên vượt ra khỏi cách làm quen thuộc để cùng hướng tới những mục tiêu có ý nghĩa lớn hơn.
Người lãnh đạo không chỉ giao nhiệm vụ mà còn giúp đội ngũ hiểu vì sao công việc quan trọng, doanh nghiệp đang hướng đến đâu và mỗi cá nhân đóng góp như thế nào vào kết quả chung.
Khi nào nên áp dụng?
- Khi doanh nghiệp bước vào giai đoạn tăng trưởng hoặc tái cấu trúc.
- Khi triển khai công nghệ hoặc thay đổi mô hình vận hành.
- Khi đội ngũ cần một định hướng chung để vượt qua sự trì trệ.
- Khi doanh nghiệp muốn khuyến khích đổi mới và phát triển năng lực dài hạn.
Ví dụ, khi triển khai hệ thống quản trị mới, người lãnh đạo không chỉ yêu cầu nhân viên nhập dữ liệu theo quy trình mới. Họ cần giải thích cách hệ thống giúp giảm công việc thủ công, cải thiện khả năng phối hợp và nâng cao chất lượng quyết định.
Ưu điểm: Tạo động lực, thúc đẩy đổi mới, tăng sự gắn kết với mục tiêu chung và hỗ trợ doanh nghiệp thích ứng với thay đổi.
Hạn chế: Nếu tập trung quá nhiều vào tầm nhìn mà thiếu kế hoạch triển khai, nguồn lực và cơ chế theo dõi, những mục tiêu lớn có thể không chuyển thành kết quả cụ thể. Đội ngũ cũng dễ mệt mỏi nếu liên tục phải thay đổi mà không được hỗ trợ đầy đủ.
Lưu ý cho nhà quản lý: Mọi tầm nhìn cần được chuyển thành mục tiêu, nhiệm vụ, nguồn lực, người phụ trách và mốc đánh giá rõ ràng.
2.5. Lãnh đạo phục vụ: Tạo điều kiện để đội ngũ phát triển
Lãnh đạo phục vụ là phong cách đặt sự phát triển và thành công của đội ngũ vào vị trí quan trọng. Người lãnh đạo xem vai trò của mình không chỉ là giao việc và kiểm soát mà còn là tháo gỡ trở ngại, hỗ trợ nhân viên phát huy năng lực và xây dựng môi trường làm việc có sự tôn trọng.
Khi nào nên áp dụng?
- Khi doanh nghiệp muốn xây dựng văn hóa hợp tác và tin cậy.
- Khi cần cải thiện trải nghiệm làm việc và giữ chân nhân sự.
- Khi công việc đòi hỏi phối hợp liên phòng ban.
- Khi người quản lý muốn phát triển đội ngũ theo hướng chủ động và có trách nhiệm.
Ví dụ, nếu nhân viên kinh doanh liên tục chậm tiến độ vì phải chờ dữ liệu từ bộ phận khác, người quản lý không chỉ yêu cầu nhân viên cố gắng hơn. Họ cần xác định điểm nghẽn trong quy trình, phối hợp với các bộ phận liên quan và tạo điều kiện để nhân viên hoàn thành nhiệm vụ.
Ưu điểm: Tăng niềm tin, khuyến khích hợp tác, hỗ trợ sự phát triển của nhân viên và giúp người quản lý hiểu rõ những trở ngại trong công việc thực tế.
Hạn chế: Nếu quá chú trọng việc làm hài lòng đội ngũ mà ngại đưa ra quyết định khó, người lãnh đạo có thể xử lý kỷ luật không nhất quán hoặc để các vấn đề hiệu suất kéo dài.
Lưu ý cho nhà quản lý: Hỗ trợ nhân viên không có nghĩa là làm thay hoặc bỏ qua trách nhiệm. Người lãnh đạo cần kết hợp sự đồng cảm với tiêu chuẩn hiệu suất, ranh giới công việc và trách nhiệm giải trình rõ ràng.
2.6. Lãnh đạo huấn luyện: Phát triển năng lực từng nhân viên
Lãnh đạo huấn luyện tập trung vào việc giúp nhân viên nhận diện điểm mạnh, cải thiện điểm yếu và phát triển kỹ năng để làm việc độc lập, hiệu quả hơn trong tương lai.
Thay vì chỉ đưa ra câu trả lời, người lãnh đạo sử dụng câu hỏi, phản hồi và hướng dẫn để nhân viên hiểu vấn đề, tự tìm giải pháp và học hỏi từ trải nghiệm.
Khi nào nên áp dụng?
- Khi nhân viên có tiềm năng nhưng cần phát triển kỹ năng.
- Khi chuẩn bị đội ngũ kế thừa hoặc nhân sự cho vị trí cao hơn.
- Khi nhân viên cần cải thiện một năng lực cụ thể.
- Khi doanh nghiệp muốn xây dựng năng lực nội bộ thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào tuyển dụng.
Ví dụ, khi một nhân viên kinh doanh chưa biết cách xử lý phản đối về giá, trưởng nhóm có thể cùng phân tích một cuộc gọi thực tế, chỉ ra điểm cần cải thiện, thực hành tình huống và thống nhất mục tiêu cho lần tiếp theo.
Ưu điểm: Phát triển năng lực dài hạn, tăng khả năng tự giải quyết vấn đề và tạo cơ hội tiến bộ cho nhân viên.
Hạn chế: Đòi hỏi thời gian, khả năng quan sát và kỹ năng phản hồi của người quản lý. Phong cách này không phải lúc nào cũng phù hợp khi công việc cần xử lý khẩn cấp hoặc nhân viên chưa có đủ kiến thức nền tảng để tự tìm giải pháp.
Lưu ý cho nhà quản lý: Huấn luyện cần có mục tiêu cụ thể, phản hồi dựa trên hành vi thực tế và thời gian theo dõi tiến bộ. Không nên biến mọi cuộc trao đổi thành buổi đào tạo dài dòng.
3. So sánh 6 phong cách lãnh đạo
| Phong cách | Cách ra quyết định | Phù hợp khi | Rủi ro nếu lạm dụng |
|---|---|---|---|
| Độc đoán | Lãnh đạo quyết định và chỉ đạo trực tiếp | Khủng hoảng, công việc khẩn cấp, nhân viên mới | Nhân viên thụ động, giảm sáng kiến |
| Dân chủ | Lãnh đạo tham khảo ý kiến rồi quyết định | Cần ý tưởng, phối hợp và đồng thuận | Quyết định chậm, thảo luận kéo dài |
| Tự do | Nhân viên chủ động trong phạm vi được giao | Đội ngũ giàu kinh nghiệm, có tính tự chủ cao | Thiếu định hướng, phối hợp không đồng đều |
| Chuyển đổi | Lãnh đạo xác lập tầm nhìn, khuyến khích đội ngũ cùng thực hiện | Thay đổi lớn, đổi mới, tăng trưởng | Tầm nhìn thiếu kế hoạch triển khai |
| Phục vụ | Lãnh đạo ưu tiên tháo gỡ trở ngại và phát triển đội ngũ | Xây dựng niềm tin, hợp tác và phát triển nhân sự | Né tránh quyết định khó, thiếu kỷ luật |
| Huấn luyện | Lãnh đạo hướng dẫn và phản hồi để nhân viên tiến bộ | Phát triển năng lực, đào tạo nhân sự kế thừa | Tốn thời gian, không phù hợp với mọi tình huống khẩn cấp |
Không nên chỉ dựa vào bảng so sánh để gắn nhãn một người quản lý là “tốt” hay “không tốt”. Một trưởng phòng có thể cần quyết đoán khi xử lý sự cố, dân chủ khi xây dựng kế hoạch và huấn luyện khi phát triển nhân viên. Hiệu quả phụ thuộc vào cách áp dụng, mức độ phù hợp và kết quả thực tế.
4. Cách chọn phong cách lãnh đạo phù hợp
Một trong những cách tiếp cận thường được sử dụng là lãnh đạo tình huống (Situational Leadership), gắn với Paul Hersey và Ken Blanchard. Theo hướng tiếp cận này, người lãnh đạo cần điều chỉnh mức độ chỉ dẫn và hỗ trợ dựa trên năng lực, kinh nghiệm và mức độ sẵn sàng thực hiện nhiệm vụ của nhân viên.
Điều đó có nghĩa là không nên áp dụng cùng một cách quản lý cho tất cả mọi người. Một nhân viên mới cần hướng dẫn chi tiết có thể không cần mức giám sát tương tự sau khi đã thành thạo công việc.
Bảng dưới đây là gợi ý thực hành để nhà quản lý lựa chọn cách dẫn dắt phù hợp, không phải công thức cứng áp dụng cho mọi trường hợp.
| Tình trạng nhân viên | Cách lãnh đạo nên cân nhắc | Cách áp dụng |
|---|---|---|
| Mới nhận nhiệm vụ, chưa có kỹ năng cần thiết | Chỉ dẫn rõ ràng, có thể mang tính trực tiếp | Nêu rõ yêu cầu, quy trình, thời hạn và tiêu chuẩn hoàn thành |
| Đã có một phần kỹ năng nhưng còn thiếu tự tin hoặc động lực | Huấn luyện và hỗ trợ | Hướng dẫn từng bước, giải thích lý do, phản hồi thường xuyên |
| Có năng lực nhưng cần thêm sự đồng hành hoặc chưa chủ động trong một số quyết định | Dân chủ và hỗ trợ | Trao đổi phương án, cùng tháo gỡ trở ngại và tăng dần quyền quyết định |
| Có năng lực vững vàng, chủ động và chịu trách nhiệm tốt | Trao quyền, gần với phong cách tự do | Giao mục tiêu, phạm vi quyết định và mốc kiểm tra kết quả |
Bên cạnh năng lực nhân viên, nhà quản lý cần xem xét thêm ba yếu tố.
Thứ nhất, mức độ khẩn cấp. Khi có sự cố cần xử lý ngay, việc phân công rõ ràng và ra quyết định nhanh có thể quan trọng hơn thảo luận rộng. Khi xây dựng kế hoạch dài hạn, tham vấn đội ngũ thường tạo ra phương án tốt hơn.
Thứ hai, mức độ phức tạp của công việc. Công việc lặp lại, có quy trình rõ ràng có thể cần tiêu chuẩn và hướng dẫn cụ thể. Công việc sáng tạo hoặc cần chuyên môn sâu thường đòi hỏi không gian tự chủ lớn hơn.
Thứ ba, mục tiêu phát triển đội ngũ. Nếu mục tiêu là hoàn thành một nhiệm vụ khẩn cấp, người quản lý có thể ưu tiên chỉ đạo trực tiếp. Nếu mục tiêu là xây dựng đội ngũ có khả năng tự giải quyết vấn đề, cần tăng cơ hội huấn luyện và trao quyền theo thời gian.
Ví dụ: Cùng một trưởng phòng, ba cách lãnh đạo khác nhau
Một trưởng phòng kinh doanh có thể áp dụng ba cách tiếp cận trong cùng một tuần:
- Với nhân viên mới: Hướng dẫn cách cập nhật dữ liệu khách hàng, quy trình chăm sóc và tiêu chuẩn báo cáo.
- Với nhân viên có kinh nghiệm: Thống nhất chỉ tiêu, trao quyền lựa chọn cách tiếp cận khách hàng và đánh giá kết quả theo kỳ.
- Khi doanh số toàn đội giảm mạnh: Cùng đội ngũ phân tích nguyên nhân, xác định vấn đề ưu tiên và đưa ra quyết định hành động kịp thời.
Điểm mấu chốt không phải là thay đổi phong cách liên tục theo cảm xúc. Người lãnh đạo cần thay đổi có chủ đích dựa trên yêu cầu công việc, đồng thời giữ nhất quán về nguyên tắc, mục tiêu và trách nhiệm.
5. Năm cách phát triển phong cách lãnh đạo hiệu quả
Phong cách lãnh đạo có thể được cải thiện thông qua quá trình tự đánh giá, thực hành và tiếp nhận phản hồi. Nhà quản lý có thể bắt đầu với năm bước sau.
Bước 1. Nhận diện phong cách mặc định của bản thân
Hãy quan sát cách bạn thường phản ứng khi chịu áp lực: tự quyết định, hỏi ý kiến đội ngũ, hướng dẫn chi tiết hay giao quyền hoàn toàn?
Đặc biệt, cần phân biệt phong cách bạn muốn thể hiện với cách nhân viên thực sự trải nghiệm. Bạn có thể cho rằng mình đang trao quyền, trong khi nhân viên lại cảm thấy thiếu định hướng vì chưa được cung cấp đủ thông tin.
Bước 2. Chủ động lấy phản hồi từ đội ngũ
Hãy hỏi nhân viên những câu hỏi cụ thể:
- Việc giao nhiệm vụ hiện nay đã đủ rõ ràng chưa?
- Khi gặp khó khăn, bạn có biết nên tìm ai để được hỗ trợ không?
- Bạn có đủ quyền chủ động để hoàn thành công việc không?
- Điều gì trong cách quản lý hiện tại giúp bạn làm việc hiệu quả hơn? Điều gì đang cản trở bạn?
Nên tập trung vào hành vi và tình huống cụ thể thay vì yêu cầu nhân viên đánh giá chung chung về tính cách của người quản lý.
Bước 3. Quan sát năng lực và nhu cầu của từng nhân viên
Không nên mặc định rằng tất cả nhân viên đều cần được giám sát như nhau. Hãy xem xét kinh nghiệm, mức độ thành thạo, khả năng tự tổ chức công việc và mức độ chủ động của từng người đối với từng nhiệm vụ.
Một nhân viên giỏi chuyên môn vẫn có thể cần hướng dẫn khi được giao một loại công việc hoàn toàn mới.
Bước 4. Thử nghiệm cách tiếp cận mới trong phạm vi phù hợp
Nếu bạn thường xuyên ra quyết định thay nhân viên, hãy thử giao một nhiệm vụ có phạm vi rõ ràng để họ tự đề xuất phương án. Nếu bạn thường trao quyền ngay từ đầu, hãy thử thiết lập thêm các mốc kiểm tra cho những nhiệm vụ mới hoặc có rủi ro cao.
Sau mỗi lần thử nghiệm, hãy đánh giá kết quả dựa trên tiến độ, chất lượng công việc và phản hồi của nhân viên.
Bước 5. Giữ nhất quán về nguyên tắc và trách nhiệm
Linh hoạt trong phong cách không có nghĩa là thay đổi thất thường. Nhân viên cần hiểu rõ những nguyên tắc không thay đổi, chẳng hạn như tiêu chuẩn chất lượng, cam kết với khách hàng, tính minh bạch và trách nhiệm hoàn thành công việc.
Người lãnh đạo có thể thay đổi mức độ chỉ dẫn hoặc trao quyền, nhưng cần giải thích lý do để đội ngũ hiểu rằng sự thay đổi xuất phát từ yêu cầu công việc chứ không phải cảm xúc nhất thời.
6. Vai trò của dữ liệu trong việc lựa chọn phong cách lãnh đạo
Một trong những khó khăn của nhà quản lý là không phải lúc nào cũng nhìn thấy đầy đủ tình hình của đội ngũ. Nếu chỉ dựa vào cảm nhận, người lãnh đạo có thể đánh giá sai năng lực nhân viên, phát hiện vấn đề quá muộn hoặc can thiệp không đúng thời điểm.
Để lựa chọn phong cách lãnh đạo phù hợp hơn, nhà quản lý nên theo dõi ít nhất bốn nhóm thông tin:
- Phân công công việc: Ai đang phụ trách nhiệm vụ nào, phạm vi trách nhiệm ra sao?
- Tiến độ thực hiện: Công việc đang đúng hạn, có nguy cơ trễ hay đã phát sinh vấn đề?
- Chất lượng và kết quả: Đầu ra có đáp ứng yêu cầu, mục tiêu và tiêu chuẩn đã thống nhất không?
- Trở ngại cần hỗ trợ: Nhân viên đang thiếu thông tin, nguồn lực, kỹ năng hay quyền ra quyết định?
Chẳng hạn, khi một nhân viên liên tục trễ hạn, người quản lý không nên mặc định rằng nguyên nhân là thiếu trách nhiệm. Vấn đề có thể đến từ khối lượng công việc quá lớn, yêu cầu chưa rõ, sự phụ thuộc vào phòng ban khác hoặc kỹ năng chưa đáp ứng nhiệm vụ.
Dữ liệu công việc giúp người lãnh đạo đặt câu hỏi đúng và lựa chọn biện pháp phù hợp: chỉ dẫn thêm, huấn luyện, tháo gỡ trở ngại hay điều chỉnh cách phân công.
Với Hars, nhà quản lý có thể tìm hiểu các giải pháp hỗ trợ theo dõi công việc và phối hợp đội ngũ, từ đó có thêm cơ sở để trao đổi về tiến độ, trách nhiệm và những điểm cần hỗ trợ. Việc sử dụng hệ thống quản trị cần đi cùng với trao đổi trực tiếp, phản hồi và đánh giá con người trong bối cảnh cụ thể.
Tìm hiểu giải pháp quản trị đội ngũ cùng Hars
7. Câu hỏi thường gặp về phong cách lãnh đạo
Một người có thể sử dụng nhiều phong cách lãnh đạo không?
Có. Trên thực tế, người lãnh đạo có thể kết hợp nhiều phong cách tùy theo nhân viên, nhiệm vụ và hoàn cảnh. Ví dụ, họ có thể sử dụng phong cách dân chủ khi xây dựng kế hoạch, huấn luyện khi phát triển nhân sự và chỉ đạo trực tiếp khi xử lý sự cố khẩn cấp.
Phong cách lãnh đạo nào phù hợp với doanh nghiệp nhỏ và startup?
Không có một lựa chọn chung cho mọi doanh nghiệp nhỏ. Trong giai đoạn đầu, người sáng lập có thể cần truyền cảm hứng về tầm nhìn, trực tiếp định hướng các ưu tiên và lắng nghe ý tưởng của đội ngũ. Khi doanh nghiệp phát triển, việc huấn luyện và trao quyền trở nên quan trọng hơn để giảm sự phụ thuộc vào người sáng lập.
Lãnh đạo độc đoán có phải lúc nào cũng xấu?
Không. Khi cần xử lý khẩn cấp, bảo đảm an toàn hoặc hướng dẫn nhân viên chưa có kinh nghiệm, quyết định nhanh và chỉ đạo rõ ràng có thể rất cần thiết. Vấn đề nằm ở việc áp dụng phong cách này trong mọi tình huống, khiến nhân viên không có cơ hội đóng góp ý kiến hoặc phát triển khả năng tự chủ.
Phong cách lãnh đạo và phong cách quản lý có giống nhau không?
Hai khái niệm có liên quan chặt chẽ nhưng không hoàn toàn đồng nhất. Quản lý thường nhấn mạnh việc lập kế hoạch, tổ chức nguồn lực, phân công và kiểm soát công việc. Lãnh đạo nhấn mạnh định hướng, tạo ảnh hưởng, xây dựng niềm tin và thúc đẩy con người cùng hướng đến mục tiêu. Trong thực tế, một nhà quản lý hiệu quả cần kết hợp cả hai.
Làm thế nào để biết phong cách lãnh đạo của mình có hiệu quả?
Không nên chỉ dựa vào cảm giác cá nhân. Hãy đánh giá đồng thời tiến độ và chất lượng công việc, mức độ hoàn thành mục tiêu, khả năng phối hợp, mức độ chủ động của nhân viên và phản hồi từ đội ngũ. Cần xem xét các chỉ số trong bối cảnh cụ thể, bởi kết quả còn chịu ảnh hưởng của nguồn lực, thị trường và tính chất công việc.
Kết luận: Lãnh đạo hiệu quả là biết chọn cách dẫn dắt phù hợp
Không có phong cách lãnh đạo nào tốt nhất trong mọi hoàn cảnh. Phong cách độc đoán giúp ra quyết định nhanh; phong cách dân chủ tận dụng ý kiến của đội ngũ; phong cách tự do phát huy tính tự chủ; trong khi phong cách chuyển đổi, phục vụ và huấn luyện hỗ trợ những mục tiêu khác nhau về thay đổi, phát triển con người và xây dựng tổ chức.
Điều tạo nên một nhà lãnh đạo hiệu quả không phải là luôn sử dụng một phong cách cố định, mà là hiểu rõ đội ngũ, đánh giá đúng tình huống, lựa chọn cách dẫn dắt có chủ đích và chịu trách nhiệm về kết quả.
Để làm được điều đó, nhà quản lý cần kết hợp kỹ năng giao tiếp, khả năng phát triển nhân viên và thông tin rõ ràng về công việc. Khi hiểu ai đang làm gì, tiến độ đến đâu và khó khăn nằm ở đâu, người lãnh đạo sẽ có cơ sở tốt hơn để quyết định khi nào cần hướng dẫn sát, khi nào nên huấn luyện và khi nào có thể trao quyền.
Bạn muốn nâng cao khả năng quản trị và phối hợp đội ngũ? Tìm hiểu các giải pháp quản trị doanh nghiệp của Hars.
What Is Leadership Style? 6 Common Styles and How to Choose the Right One
Nguồn tham khảo
- Lewin, K., Lippitt, R., & White, R. K. (1939). Patterns of Aggressive Behavior in Experimentally Created Social Climates. The Journal of Social Psychology.
- Goleman, D. (2000). Leadership That Gets Results. Harvard Business Review.
- Hersey, P., & Blanchard, K. H. Các công trình về mô hình Lãnh đạo tình huống (Situational Leadership).
The same management approach can motivate one team while leaving another disengaged, frustrated, or ready to leave. Newly promoted managers often discover that the methods that helped them succeed as individual contributors do not necessarily work when they are responsible for leading others.
One possible reason is a leadership style that does not fit the team’s capabilities, objectives, or circumstances.
What is a leadership style? What are the six common styles? When should a manager make a firm decision, when should they seek input, and when should they delegate authority? This article explores the main approaches and explains how managers can choose a more effective way to lead.
EXECUTIVE SUMMARY
- A leadership style is the way a leader makes decisions, assigns work, communicates, and influences a team toward shared goals.
- Six common styles are autocratic, democratic, laissez-faire, transformational, servant, and coaching leadership.
- Each style has strengths, limitations, and appropriate applications. No single style is optimal for every employee or situation.
- Effective leaders adapt their approach to employees’ capabilities, autonomy, the nature of the work, and business requirements.
- Choosing the right style requires an understanding of people as well as clear information about responsibilities, progress, and results.
1. What Is a Leadership Style?
A leadership style is the way a leader makes decisions, delegates work, communicates, motivates people, and influences a team to achieve shared objectives.
Leadership style is reflected not only in major strategic decisions but also in everyday management practices:
- Who makes the final decision?
- Are employees invited to contribute before a decision is made?
- Does the manager closely supervise every step or set objectives and let employees determine how to achieve them?
- When an employee makes a mistake, does the manager focus on finding the cause, coaching the employee, or holding them accountable?
- Does the leader prioritize immediate results or invest time in developing the team?
The answers to these questions shape a leader’s distinctive approach.
Within the four core functions of business management, leadership helps provide direction, motivate people, and coordinate their efforts to turn plans into results. Choosing an appropriate leadership style can therefore influence team performance, engagement, and long-term development.
Importantly, leadership style is not the same as personality. A calm person can make decisive choices during a crisis. Someone with a strong personality can still lead democratically by actively listening and delegating authority.
2. Six Common Leadership Styles
2.1. Autocratic Leadership: Fast Decisions and Clear Direction
Autocratic leadership is an approach in which the manager makes decisions, defines how work should be carried out, and expects employees to follow instructions. Decision-making authority remains primarily with the leader, while employee participation is relatively limited.
When is it appropriate?
- During a crisis or incident requiring a rapid response.
- When work involves strict safety, procedural, or deadline requirements.
- When new employees need clear instructions.
- When the team must coordinate its actions quickly.
For example, when a critical operational system fails, a department manager may immediately assign one person to handle the technical issue, another to communicate with customers, and a third to coordinate with other departments. Clear instructions can reduce delays and prevent confusion.
Advantages: Fast decision-making, clear accountability, and effective discipline when close control is necessary.
Limitations: If used too frequently, this style can discourage employee input, increase dependence on the manager, and reduce initiative. Experienced employees may also feel that their expertise is undervalued.
Management tip: Being decisive does not mean imposing decisions in every situation. Once an emergency has passed, explain the decision, listen to feedback, and restore an appropriate level of employee autonomy.
2.2. Democratic Leadership: Listen Before Deciding
Democratic leadership encourages employees to participate in discussions, share opinions, and propose solutions. The leader remains accountable for the final decision, but the team contributes to the decision-making process.
When is it appropriate?
- When solving problems that require knowledge from multiple departments.
- When developing plans or improving processes.
- When greater alignment and commitment are needed.
- When employees have the experience and expertise to contribute meaningful options.
For example, before changing a customer service process, a department head may seek input from sales, customer service, and operations. Employees who interact directly with customers often understand practical problems that can help make the new process more effective.
Advantages: Makes use of diverse knowledge, encourages ideas, strengthens engagement, and helps employees understand the reasoning behind decisions.
Limitations: Discussions can take time. Without clear boundaries or a decision deadline, teams may spend too much time in meetings and act too slowly.
Management tip: Democracy does not mean that everyone must agree on every decision. Define which issues require consultation, who has decision-making authority, and when the decision must be finalized.
2.3. Laissez-Faire Leadership: Empower Employees to Work Independently
Laissez-faire leadership gives employees substantial autonomy over how they complete their work. The manager establishes objectives and responsibilities, intervenes less frequently in day-to-day execution, and provides support when needed.
When is it appropriate?
- When employees have strong expertise and experience.
- When team members can plan and manage their work independently.
- When work involves creativity, experimentation, or new solutions.
- When results can be evaluated against clear objectives and criteria.
For example, a marketing manager may assign a team the goal of increasing qualified leads over a quarter. The team can then choose channels, test content, and allocate resources within an agreed budget.
Advantages: Develops individual capability, increases ownership, reduces dependence on the manager, and creates space for innovation.
Limitations: Without clear objectives, authority, and accountability, employees may interpret priorities differently. Less experienced teams may struggle with direction, deadlines, or consistent results.
Management tip: Delegation is not the same as abandoning oversight. Agree on objectives, decision-making boundaries, available resources, and checkpoints for reviewing results.
Autocratic, democratic, and laissez-faire leadership are commonly associated with research by Kurt Lewin, Ronald Lippitt, and Ralph White published in 1939. These concepts provide a foundational way to distinguish leadership approaches according to how decision-making authority and employee participation are distributed.
2.4. Transformational Leadership: Inspire and Drive Change
Transformational leadership focuses on developing a vision, inspiring people, and encouraging employees to move beyond familiar ways of working to pursue meaningful shared goals.
Rather than simply assigning tasks, transformational leaders help employees understand why their work matters, where the organization is going, and how each person contributes to the overall outcome.
When is it appropriate?
- During business growth or restructuring.
- When implementing new technology or changing operating models.
- When teams need a shared direction to overcome stagnation.
- When organizations want to encourage innovation and long-term development.
For example, when introducing a new management system, a leader should do more than instruct employees to enter data into a new process. They should explain how the system can reduce manual work, improve collaboration, and support better decisions.
Advantages: Builds motivation, encourages innovation, strengthens alignment with shared goals, and helps organizations adapt to change.
Limitations: A strong vision without an implementation plan, adequate resources, and follow-up mechanisms may fail to produce concrete results. Employees may also experience change fatigue if they are expected to adapt repeatedly without sufficient support.
Management tip: Translate every vision into objectives, tasks, resources, owners, and measurable review points.
2.5. Servant Leadership: Create Conditions for Team Success
Servant leadership prioritizes the development and success of the team. The leader sees their role not only as assigning work and monitoring performance but also as removing obstacles, helping employees use their strengths, and creating a respectful working environment.
When is it appropriate?
- When building a culture of collaboration and trust.
- When improving the employee experience and supporting retention.
- When work requires cross-functional cooperation.
- When managers want to develop a more proactive and accountable team.
For example, if sales employees repeatedly miss deadlines because they must wait for data from another department, the manager should not simply tell them to work harder. They should identify the process bottleneck, coordinate with the relevant teams, and help employees obtain what they need to complete their work.
Advantages: Builds trust, encourages collaboration, supports employee development, and helps managers understand practical obstacles.
Limitations: If the leader focuses too heavily on pleasing the team and avoids difficult decisions, performance issues may persist and accountability may become inconsistent.
Management tip: Supporting employees does not mean doing their work for them or overlooking responsibility. Combine empathy with performance standards, clear boundaries, and accountability.
2.6. Coaching Leadership: Develop Individual Capabilities
Coaching leadership focuses on helping employees recognize their strengths, improve weaknesses, and develop the skills they need to become more capable and independent.
Rather than always providing answers, the leader uses questions, feedback, and guidance to help employees understand problems, identify solutions, and learn from experience.
When is it appropriate?
- When employees have potential but need to strengthen particular skills.
- When preparing successors or employees for more senior positions.
- When an employee needs to improve a specific capability.
- When the organization wants to build internal talent rather than relying entirely on external recruitment.
For example, if a sales employee struggles to respond to price objections, the team leader can review an actual sales call, identify areas for improvement, practice alternative responses, and agree on a goal for the next interaction.
Advantages: Supports long-term capability development, strengthens problem-solving skills, and creates opportunities for employee growth.
Limitations: Coaching requires time, observation, and effective feedback skills. It may not be suitable during every emergency or when employees lack the foundational knowledge needed to solve problems independently.
Management tip: Effective coaching needs a specific objective, feedback based on observable behavior, and follow-up to assess progress. Not every conversation needs to become a lengthy training session.
3. Comparing the Six Leadership Styles
| Style | Decision-making approach | Best suited for | Risks of overuse |
|---|---|---|---|
| Autocratic | The leader decides and gives direct instructions | Crises, urgent tasks, inexperienced employees | Reduced initiative and employee participation |
| Democratic | The leader consults the team before deciding | Idea generation, collaboration, and alignment | Slow decisions and prolonged discussions |
| Laissez-faire | Employees work independently within agreed boundaries | Experienced, highly autonomous teams | Lack of direction and inconsistent coordination |
| Transformational | The leader sets a vision and inspires collective action | Major change, innovation, and growth | Vision without practical execution |
| Servant | The leader removes obstacles and prioritizes team development | Trust, collaboration, and employee growth | Avoidance of difficult decisions and weak discipline |
| Coaching | The leader guides and gives feedback to develop employees | Skill development and succession planning | Time-intensive and unsuitable for some urgent situations |
This table should not be used to label a manager as inherently “good” or “bad.” A department head may need to be decisive during an incident, democratic when developing a plan, and coaching-oriented when developing employees. Effectiveness depends on how well the approach fits the situation and the results it produces.
4. How to Choose the Right Leadership Style
One commonly used approach is Situational Leadership, associated with Paul Hersey and Ken Blanchard. It emphasizes adapting the level of direction and support according to an employee’s capabilities, experience, and readiness to perform a particular task.
In practice, managers should not assume that everyone needs the same level of supervision. A new employee may need detailed instructions, while that same employee may require much less supervision after mastering the task.
The following table is a practical guide, not a rigid formula for every situation.
| Employee situation | Leadership approach to consider | Practical application |
|---|---|---|
| New to the task and lacks the required skills | Clear direction, potentially more direct leadership | Explain requirements, procedures, deadlines, and completion criteria |
| Has some skills but lacks confidence or motivation | Coaching and support | Provide guidance, explain the rationale, and give regular feedback |
| Capable but needs support or confidence in certain decisions | Democratic leadership and support | Discuss options, remove obstacles, and gradually increase decision-making authority |
| Highly capable, proactive, and accountable | Delegation and greater autonomy | Set objectives, define decision boundaries, and review outcomes at agreed checkpoints |
Managers should also consider three additional factors.
First, urgency. When an incident requires immediate action, clear assignments and quick decisions may be more important than extensive discussion. When developing a long-term plan, consulting the team may produce a stronger solution.
Second, task complexity. Routine work with established procedures may require detailed instructions and standards. Creative work or tasks requiring deep expertise often benefit from greater autonomy.
Third, team development goals. If the priority is resolving an urgent issue, direct instructions may be appropriate. If the goal is building a team that can solve problems independently, managers should progressively increase opportunities for coaching and delegation.
Example: One Manager, Three Different Approaches
A sales manager may use three different approaches during the same week:
- With a new employee: Explain how to update customer records, follow the customer engagement process, and prepare reports.
- With an experienced employee: Agree on targets, allow the employee to choose how to approach customers, and evaluate performance against agreed outcomes.
- When team sales decline sharply: Analyze the causes with the team, identify priorities, and make timely decisions about corrective action.
The key is not to change leadership style according to mood. Leaders should adapt deliberately to work requirements while remaining consistent about principles, objectives, and accountability.
5. Five Ways to Develop Your Leadership Style
Leadership can improve through self-assessment, practice, and feedback. Managers can begin with five steps.
Step 1. Identify Your Default Leadership Style
Observe how you typically react under pressure. Do you make decisions yourself, ask for input, provide detailed instructions, or delegate almost everything?
Distinguish between the style you intend to demonstrate and the way employees actually experience it. You may believe you are empowering people, while employees may feel unsupported because they lack essential information.
Step 2. Ask Your Team for Feedback
Ask employees specific questions:
- Are assignments and expectations sufficiently clear?
- Do you know where to seek support when you encounter a problem?
- Do you have enough authority to complete your work?
- What aspects of my management approach help you work more effectively? What gets in the way?
Focus on observable behaviors and specific situations rather than asking employees to make broad judgments about your personality.
Step 3. Understand Each Employee’s Capabilities and Needs
Do not assume that every employee needs the same level of supervision. Consider their experience, proficiency, ability to organize work, and level of initiative for each particular task.
Even a highly skilled employee may need guidance when assigned a completely unfamiliar type of work.
Step 4. Test a Different Approach in a Suitable Setting
If you regularly make decisions on behalf of employees, try assigning a task with clear boundaries and asking them to propose their own solution. If you tend to delegate immediately, consider adding checkpoints for new or high-risk assignments.
After each trial, evaluate progress, work quality, and employee feedback.
Step 5. Remain Consistent About Principles and Accountability
Flexibility does not mean inconsistency. Employees need to understand which principles remain unchanged, including quality standards, customer commitments, transparency, and responsibility for completing work.
A leader may adjust the amount of direction or autonomy provided, but should explain why. This helps employees understand that the change reflects work requirements rather than a temporary mood.
6. How Data Helps Leaders Choose the Right Approach
One challenge for managers is that they cannot always see the full picture of what is happening across their teams. Relying only on intuition can lead to inaccurate judgments about employee capability, delayed problem detection, or intervention at the wrong time.
To make more informed leadership decisions, managers should monitor at least four categories of information:
- Work assignments: Who is responsible for each task, and what are the boundaries of that responsibility?
- Progress: Is the work on schedule, at risk of delay, or already facing problems?
- Quality and outcomes: Does the output meet agreed requirements, objectives, and standards?
- Obstacles requiring support: Does the employee lack information, resources, skills, or decision-making authority?
For example, when an employee repeatedly misses deadlines, the manager should not automatically assume that the problem is a lack of commitment. The real cause could be excessive workload, unclear requirements, dependencies on another department, or insufficient skills.
Work data helps leaders ask better questions and choose an appropriate response: provide additional direction, coach the employee, remove obstacles, or adjust work allocation.
With Hars, managers can explore solutions for tracking work and coordinating teams, providing additional context for discussions about progress, accountability, and support needs. Any management system should complement—not replace—direct communication, feedback, and an understanding of individual circumstances.
Explore team management solutions with Hars
7. Frequently Asked Questions About Leadership Styles
Can one person use multiple leadership styles?
Yes. In practice, leaders can combine different styles depending on the employee, task, and circumstances. For example, they may use democratic leadership to develop a plan, coaching to develop talent, and direct leadership during an urgent incident.
Which leadership style is best for small businesses and startups?
There is no single approach that works for every small business. In the early stages, founders may need to communicate a compelling vision, set priorities directly, and listen to team ideas. As the business grows, coaching and delegation become increasingly important for reducing dependence on the founder.
Is autocratic leadership always bad?
No. Rapid decisions and clear instructions can be essential during emergencies, when safety is at stake, or when employees lack experience. Problems arise when the same approach is used in every situation, leaving employees little opportunity to contribute or develop autonomy.
Are leadership style and management style the same?
The concepts are closely related but not identical. Management generally emphasizes planning, organizing resources, assigning work, and monitoring execution. Leadership emphasizes direction, influence, trust, and motivating people toward shared goals. In practice, effective managers need both.
How can I tell whether my leadership style is effective?
Do not rely solely on personal impressions. Assess work progress and quality, goal achievement, collaboration, employee initiative, and team feedback. Interpret these indicators in context because results are also affected by resources, market conditions, and the nature of the work.
Conclusion: Effective Leadership Means Choosing the Right Approach
No leadership style is best in every circumstance. Autocratic leadership supports rapid decisions; democratic leadership makes use of team input; laissez-faire leadership encourages autonomy; and transformational, servant, and coaching leadership support different objectives related to change, employee development, and organizational culture.
What distinguishes an effective leader is not the consistent use of a single style, but the ability to understand the team, assess the situation, choose an intentional approach, and take responsibility for the results.
To do this well, managers need strong communication skills, the ability to develop employees, and clear information about work. When they understand who is doing what, how work is progressing, and where obstacles exist, they can make better decisions about when to provide close guidance, when to coach, and when to delegate.
Looking to strengthen your team management and coordination? Explore Hars business management solutions.
References
- Lewin, K., Lippitt, R., & White, R. K. (1939). Patterns of Aggressive Behavior in Experimentally Created Social Climates. The Journal of Social Psychology.
- Goleman, D. (2000). Leadership That Gets Results. Harvard Business Review.
- Hersey, P., & Blanchard, K. H. Works on the Situational Leadership model.


